Daxili motivasiya, dürüstlük, açıq fikirlilik – Harvard professorlarının tələbələrdə qiymətləndirdikləri əsas keyfiyyətlər
Bir çoxumuz həyatımızın müəyyən illərini, hətta onilliklərini tələbə kimi keçiririk və bəzilərimiz bu sahədə digərlərindən daha yaxşıyıq. Harvard Universitetinin müxtəlif fakültələrindən olan professor və müəllimlər ən yaxşı tələbələrində müşahidə etdikləri keyfiyyətləri və vərdişləri bölüşürlər. Beləliklə, Harvard Universitet professorlarının gözündə ən yaxşı tələbə kimdir? O, hansı keyfiyyətlərə malikdir?
Professorların fikirləri maraqlıdır:
"Dürüstlük vacibdir"
Yakob Barandes, Harvard Universiteti İncəsənət və elmlər fakültəsinin baş müəllimi:
“Burada işlədiyim müddətdə çoxlu gözəl tələbələrlə işləmək şansım olub. Təcrübəmə görə, ən yaxşı tələbələrin dörd əsas xüsusiyyəti var.
Birincisi və ən vacibi tələbənin əsas ixtisas sahəsindən kənara çıxan səmimi, dərin və davamlı maraqdır. Bu cür maraq geniş mənada öyrənməyə və kəşf etməyə sevgi deməkdir və material çətinləşəndə (gec-tez həmişə çətinləşir) tələbələrə davam etmək üçün motivasiya verir. Bu geniş maraq həm də tələbələrə yeni ideyalara və kəşflərə aparan qeyri-adi əlaqələr qurmağa kömək edir.
İkincisi. ciddi fəlsəfə kurslarında öyrədildiyi kimi, ciddi düşünmədir. Fikirlərini aydın əsaslandırılmış arqumentlər şəklində ifadə edə bilən tələbələr açıq şəkildə qoyulmuş məsələlərdən dəqiq nəticələrə qədər, yalnız nə etdiklərini daha yaxşı anlamaq, gizli fərziyyələri müəyyən etmək, yeni kəşflər etmək və səhvlərdən qaçmaq baxımından deyil, həm də öz ideyalarını başqalarına öyrətmək və çatdırmaq baxımından daha uğurlu olurlar.
Üçüncüsü, dürüstlükdür. Ən yaxşı tələbələrim şərəflidir. Onlar özlərini yüksək əxlaqi standartlara uyğun aparır, işlərini vicdanla görür və həmyaşıdlarının və həmkarlarının etimadını və hörmətini qazanırlar. Bu tələbələr aldatmır və etik qısa yollara, xüsusilə də əhəmiyyətsiz və ya geniş yayılmış kimi görünən qısayollara əl atmırlar.
Dördüncü və sonuncu xüsusiyyət isə etdiklərinin nə vaxt kifayət etdiyini bilməkdir. Maraqlı, ciddi və dürüst tələbələr üçün bəzən detallara həddindən artıq dalmaq və ya layihələri bitirə bilməmək asandır. Layihəni nə vaxt tamamlayıb növbəti mərhələyə keçməyin vaxtı olduğunu hiss etmək çətindir, amma bu, çox vacib və inkişaf etdirilməli bacarıqdır”.
"Prosesə yönəlmiş yanaşma"
Henrike C. Besche, Harvard-MIT Sağlamlıq Elmləri və Texnologiyası Proqramının təhsil direktoru:
“Tibb tələbəsi kimi sizə lazım olan əsas bacarıqlardan biri informasiyanı prioritetləşdirməkdir. Çox vaxt tibb tələbələri çətinlik çəkəndə hər şeyi yadda saxlamağa çalışırlar. Bu, onların gələcək xəstələrinə olan dərin qayğısından irəli gəlir.
Belə hallarda tələbələrlə mütəxəssislər və yeni işə başlayanlar arasında məlumatın necə emal edildiyi fərqlərini müzakirə edirəm. Yeni başlayanlar əvvəlcə yeni məlumat üçün “skelet” qurmalıdırlar, yəni əlaqələrə və ümumi mənzərəyə fokuslanmalıdırlar, yalnız bundan sonra detalları əlavə edə bilərlər. Mütəxəssislər isə detalları daha tez mənimsəyirlər, çünki yeni məlumatı əlaqələndirmək üçün artıq geniş bilik bazaları var.
Bu “skeletin” qurulması çətin və vaxt aparan prosesdir və həmin anda nəyisə qaçırdığınız hissini yarada bilər. Mən tələbələrə tövsiyə edirəm ki, hər mövzuda öz “mütəxəssis–yeni başlayan” statuslarını qiymətləndirsinlər və buna uyğun öyrənmə strategiyalarını tənzimləsinlər”.
"Daxili motivasiya onları fərqləndirir"
Cora Dvorkin, fizika professoru:
“Yaxşı tələbələrdə ən çox rast gəldiyim xüsusiyyət daxili motivasiyadır. Onlara kənardan təkan lazım deyil; onlar tapşırıq və ya imtahanda yaxşı nəticə göstərməkdən çox, həqiqətən başa düşmək istəyi ilə motivasiya olunurlar. Bu motivasiyanı öyrətmək çətindir, amma bu olduqda digər hər şey adətən öz yerini tapır.
Bu motivasiya ilə bağlı olan digər xüsusiyyət isə səmimi maraqdır. Yaxşı tələbələr şeylərin necə və niyə işlədiyini bilmək istəyirlər. Onlar daha dərin suallar verirlər və tələb olunandan kənara çıxırlar. İş çətinləşəndə məhz bu maraq onları davam etməyə vadar edir, fizika sahəsində isə bu qaçılmazdır. Bu zaman dözümlülük və davamlılıq həyati əhəmiyyət daşıyır”.
"Ehtiras və məqsəd"
Tina Grotzer, Harvard Təhsil Məktəbində təhsil sahəsində baş tədqiqatçı:
“Yaxşı tələbə ilə yaxşı öyrənən insan arasında fərq qoymağı sevirəm. Çox vaxt məktəbdə onlardan nə gözlənildiyini öyrənmiş uşaqlar görürəm: onlar nizamlıdır, yüksək qiymətlər alır, amma sonda “Mən əslində nə öyrəndim?” sualını verirlər.
Yaxşı öyrənənlər isə öyrənmək ehtirası ilə motivasiya olunurlar. Onlar risk almağa hazırdırlar, həm uğurlarından, həm də uğursuzluqlarından öyrənirlər. Onlar zəkanı inkişaf etdirilə bilən bir şey kimi görürlər və məqsədləri olur — dünyada dəyişiklik yaratmaq istəyirlər.
Bəzən onlar qiymətlərdən və formal tələblərdən daha çox öyrənməyə üstünlük verirlər. Bu da onları fərqləndirir”.
"Doğru sualları davamlı vermək"
Kennet Mask, Harvard Hüquq Məktəbinin hüquq və tarix professoru:
“Hüquq sahəsində tələbələrə dünyaya fərqli baxmağı öyrədirik. Yaxşı tələbələr sual verirlər — və verməyə davam edirlər. Onlar öyrəndikləri ilə kifayətlənmirlər və daim daha çox bilmək istəyirlər.
Onlar yalnız əvvəlki fikirlərini təsdiqləməyə çalışmır, baxışlarını dəyişməyə hazır olurlar. Çalışqan və israrlı olurlar və anlamadıqları şeyi etiraf etməkdən çəkinmirlər”.
"Başqalarının görmədiyini görmək"
Megan Panzano, Harvard Dizayn Məktəbində memarlıq üzrə müəllim, erkən dizayn təhsili üzrə baş direktor:
“Dizaynda uğur üçün vacib olan keyfiyyətlərdən biri diqqətin kəskinliyi və dünyanı diqqətlə müşahidə etmək istəyi ilə başlayır. Bu cür diqqət tələbələrə başqalarının qaçırdığı detalları görməyə imkan verir.
Bu keyfiyyətlər tələbəyə əvvəlcə düzgün sualı müəyyənləşdirməyə, sonra isə problemi həll etməyə kömək edir, dizaynın əsasını təşkil edən iki mərhələ”.
"Dərin maraq"
Riçard M. Şvartseyn, Harvard Tibb Məktəbinin professor:
“Tibb təhsilində belə bir deyim var: “Öyrəndiklərinizin yarısı 20 ildən sonra səhv çıxacaq, sadəcə hansı yarısı olduğunu bilmirik.” Buna görə ən vacib xüsusiyyət maraqdır.
Maraq yalnız “nə etmək lazımdır” yox, “niyə etmək lazımdır” sualını verməkdir. Bu, həm biologiyanı anlamağın, həm də yaxşı həkim olmağın açarıdır.
Marağı təvazökarlıq və daim inkişaf etmək istəyi ilə birləşdirdikdə ideal tələbə ortaya çıxır”.
"Heç vaxt laqeyd olmayan"
Dehlia Umunna, Harvard Hüquq Məktəbində klinik hüquq professoru:
“Hər bir tələbə fərqlidir, eləcə də onların öyrənmə tərzi və öyrənmə vərdişləri fərqlidir. Yaxşı tələbənin əsas xüsusiyyəti yalnız yüksək qiymətlər əldə etmək deyil, öyrənməyə sadiqlikdir. Yaxşı tələbələr tənqidi, analitik və yaradıcı düşüncə nümayiş etdirirlər. Onlar həm tənbəllikdən, həm də öyrənməyə laqeydlikdən nifrət edirlər. Belə tələbələr təşkilatlanmış, hazırlıqlı və çalışqan olurlar, dərslərdə diqqətlə diqqət yetirirlər. Onlar alternativ baxışları nəzərdən keçirirlər, amma açıq fikirli qalırlar və müdafiə etmədən rəy qəbul etməyə açıqdırlar. Zamanla yaxşı tələbələr inkişaf düşüncəsi inkişaf etdirir, sağlam maraq və yeni bilik əldə etmək arzusu yaradır. Onlar səhvlərin əhəmiyyətini düşünür, onları aşır və özlərinə lütf göstərirlər. Yaxşı tələbələr hazırlıq və marağı əsas dəyərlər kimi qəbul edirlər. Onlar dərhal kömək axtarır və professorların qəbul saatlarından səmərəli istifadə edirlər. Öyrənmə məqsədləri qoymaqla və onlara nail olmaqla motivasiya olunan yaxşı şagirdlər həm də yaxşı vətəndaşlardır, çünki onlar akademik icmanın məsuliyyətli üzvləri kimi tədris mühitinə müsbət töhfə verirlər”.
"Müzakirəyə açıq olmaq"
Yuhua Vang, Harvard Universiteti Ford Fondunun Müasir Çin Araşdırmaları professoru və Harvard Kolleci professor:
“Yaxşı tələbə öz fikrindən fərqli baxışlarla ünsiyyət qurmağa hazır olan şəxsdir. Onlar diqqətlə dinləyir, başqalarını anlamağa çalışır və düşünülmüş şəkildə cavab verirlər.
Ən güclü tələbələr mübahisəni ciddi qəbul edirlər: Onlar diqqətlə dinləyirlər, başqalarının haradan gəldiyini anlamağa çalışırlar və reaktiv deyil, düşüncəli cavab verirlər. Onlar sübutlar onları yeni istiqamətə yönəltdikdə fikirlərini dəyişməyə açıqdırlar, eyni zamanda öz arqumentlərini aydın və hörmətlə ifadə edirlər”.

Oruc Mustafayev