XX əsrin qanlı faciəsi – Xocalı
Xocalı faciəsi XX əsrin ən dəhşətli soyqırımlarından biridir. Bu faciənin 34-cü ildönümü ilə əlaqədar Bakı Şəhər Mədəniyyət Baş İdarəsi Yasamal rayon Mərkəzləşdirilmiş Kitabxana Sisteminin (MKS) M.Ş.Vazeh adına Mərkəzi Kitabxanasında həyata keçirilən “Yaradıcı oxucularımız” tədbirlər silsiləsi çərçivəsində oxuculara şairlər, Mərkəzi Kitabxananın Fəxri oxucuları Zeynəb Cəmaləddinin “Xocalı” və “Bu qan ilk deyildi, amma son olsun!”, Graham Smithin “Xocalı dastanı” və “Xocalıda gecəydi, başqa gecələr kimi...” şeirləri təqdim edilir.
“Xocalı” şeirində şair publisistik-poetik üslubdan istifadə edərək faciəni təkcə tarixi hadisə kimi deyil, milli yaddaşda sağalmayan mənəvi yara, bəşəri vicdanın sınağı kimi təqdim edir. Şeirdə güclü emosional təsvirlər, xalq dilinə yaxın leksika, ağı və qoşma ünsürləri vasitəsilə Xocalının ümummilli ağrıya çevrilməsi bədii şəkildə ifadə olunur. Əsər həm günahsız qurbanların xatirəsinə ehtiram, həm də insanlığa yönəlmiş ittiham xarakteri daşıyır və oxucunu tarixi unutmamağa, ədalət və yaddaş qarşısında məsuliyyət hissinə çağırır.
“Bu qan ilk deyildi, amma son olsun!” şeiri Xocalı soyqırımının bədii-poetik ümumiləşdirilməsidir. Əsərdə günahsız insanların yaşadığı dəhşət, ağrı və itkilər emosional gücü yüksək təsvirlərlə təqdim olunur, faciə yalnız konkret hadisə kimi deyil, milli yaddaşda silinməyən mənəvi yara və bəşəri vicdanın sınağı kimi dəyərləndirilir. Müəllif publisistik-poetik üslubdan istifadə edərək bir tərəfdən düşmən vəhşiliyini sərt ittiham edir, digər tərəfdən isə sülh çağırışının arxasında gizlənən ikili standartları ifşa edir. Şeirdə tarixi yaddaş, ədalət axtarışı və milli dirəniş xətti ardıcıl şəkildə inkişaf etdirilərək Zəfər ideyası ilə yekunlaşdırılır. Əsər Xocalı qurbanlarının xatirəsinə ehtiramla yanaşı, gələcək nəsillərə ünvanlanan mənəvi and və “bu qan son olsun” çağırışı kimi səslənir.
Şair Zeynəb Cəmaləddinin “Bu qan ilk deyildi, amma son olsun!” şeirinə M.Ş.Vazeh adına Mərkəzi Kitabxananın Fəxri oxucusu, yazıçı Şahzadə İldırım videoklip hazırladı. Müəllif tərəfindən səsləndirilən şeir kitabxananın sosial şəbəkələrində nümayiş olundu. Videoklipdə Xocalı soyqrımını əks etdirən tarixi fotolar nümayiş olunub.
Şair Zeynəb Cəmaləddin tərəfindən şair Graham Smithin Azərbaycan dilinə tərcümə edilmiş “Xocalı dastanı” şeiri milli yaddaş və bəşəri vicdan kontekstində oxucuya təqdim olunur. Əsərdə Xocalı faciəsi yalnız tarixi hadisə kimi deyil, insanlığa qarşı törədilmiş qəddarlığın, sarsıdılmış ümidlərin və sağalmaz mənəvi yaraların simvolu kimi təsvir edilir. Güclü metaforalar, kədərli lirizm və epik ovqat vasitəsilə günahsız qurbanların taleyi, zamanın yaddaşında silinməyən ağrı və ədalət çağırışı ön plana çəkilir. “Xocalı dastanı” həm faciə qurbanlarının xatirəsinə ehtiram, həm də insanlığı yaddaş, məsuliyyət və mənəvi and qarşısında düşünməyə səsləyən bədii çağırışdır.
“Xocalıda gecəydi, başqa gecələr kimi…” əsəri Xocalı faciəsinin gecə səhnəsi üzərindən bəşəri miqyasda təsvirini verən poetik-publisistik mətndir. Əsərdə faciənin qəfil başlanması, dinc əhalinin müdafiəsiz vəziyyəti, qadın, uşaq və qocaların yaşadığı dəhşət ardıcıl və təsirli obrazlarla canlandırılır. Şeir təkcə qətliamın təsviri ilə kifayətlənmir, həm də beynəlxalq ictimaiyyətin susqunluğunu, hüquqi və mənəvi ədalətsizliyi sərt publisistik tonla ittiham edir. Əsər Xocalı qurbanlarının xatirəsinə ehtiramla yanaşı, tarixi yaddaşı qorumağa, susqunluğa qarşı səs olmağa və insanlığı vicdan qarşısında cavab verməyə çağıran bədii çağırış xarakteri daşıyır.
Xocalı soyqırımının 34-cü ildönümü ilə əlaqədar kitabxanalarda kitab və rəsm sərgiləri də nümayiş olunur. Rəsm sərgisində Azərbaycan Milli Konservatoriyası nəzdində İncəsənət Gimnaziyasının 8-ci sinif şagirdi Fatimə Məmmədovanın “Xocalı dəhşəti”, 9-cu sinif şagirdi Rəhimə Mənsimzadənin “Unudulmayan tarix” rəsmləri nümayiş olunur.
Xocalı faciəsinə həsr olunmuş şeirlər və videoklip aşağıdakı keçidlərdə verilib:
